หลักการและแนวทางในการถ่ายโอน สอ. ไปสู่ อปท.

ศ.ดร.อุดม  ทุมโฆสิต(ผอ.ศูนย์ศึกษาและพัฒนาการปกครองท้องถิ่น)

สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (NIDA)

หลักการ

1.รธน. ปี 50 ได้บัญญัติไว้  พอสรุปได้ดังนี้

1.1 บุคคลต้องได้รับการปฏิบัติจากรัฐโดยมีสิทธิเท่าเทียมกันในการได้รับบริการ ด้านสาธารณสุขที่เหมาะสมและได้มาตรฐานอย่างทั่วถึงและมีประสิทธิภาพ (ม.20,51)

1.2 การบริหารราชการแผ่นดินต้องยึดหลักการกระจายอำนาจให้ อปท.  พึ่งตนเอง  ตัดสินใจได้เอง (ม.78)

โดยรัฐต้องส่งเสริมสนับสนุนให้ประชาชนได้รับบริการด้านสาธารณสุขที่เหมาะสม และได้มาตรฐานอย่างทั่วถึงและมีประสิทธิภาพ (ม.80)

1.3 รัฐต้องให้หน่วยปกครองท้องถิ่นเป็นหน่วยงานหลักในการจัดทำบริการสาธารณะ (ม.281)

1.4 การกำกับดูแล  อปท. ต้องทำเท่าที่จำเป็น เหมาะสมกับรูปแบบของ อปท. และต้องมีมาตรฐานเพื่อเป็นแนวทางให้ อปท. ปฏิบัติได้เอง (ม.282)

2.  พรบ.กำหนดแผน/ขั้นตอนการกระจายอำนาจฯ และแผนปฏิบัติการกระจายอำนาจฯ (ฉบับที่2)

กำหนดให้มีการถ่ายโอนภารกิจไปสู่ อปท. โดยมีเงื่อนไขสำคัญที่พึงพิจารณาในการถ่ายโอน สรุปดังนี้

2.1 ต้องถ่ายโอนให้เทศบาล/อบต. ก่อน ถ้าไม่ได้จึงถ่ายโอนให้ อบจ.

2.2 ต้องคิดวิธีการ/รูปแบบ ที่ทำให้ปริมาณและคุณภาพการบริการหลังการถ่ายโอนไม่ต่ำกว่าเดิม

2.3  งาน คน เงิน ต้องได้รับการพิจารณาเป็นชุด แต่หากมีเหตุผลเหมาะสม ก็โอนเฉพาะส่วนได้

2.4 คำนึงถึงประสิทธิภาพ/ประสิทธิผลที่ประชาชนได้รับ

2.5 คำนึงถึงความก้าวหน้าของบุคลากรที่ถูกถ่ายโอนด้วย

2.6 หากมีปัญหาจนไม่สามารถแก้ไขได้ ให้โอนกลับได้

แนวทาง : มีข้อสังเกตดังนี้

1.ข้อเท็จจริงด้านสถานีอนามัยมีลักษณะ

(1) มีมาตรฐานจัดตั้งและบริหารเป็นมาตรฐานเดียวกันทั้งประเทศ  ส่วนใหญ่ถูกออกแบบ / พัฒนา ให้เหมาะสมกับขนาดพื้นที่ระดับตำบล

(2) เป็นบริการเฉพาะด้าน ที่มีมาตรฐานทางวิชาการ/วิชาชีพ  ความชำนาญเฉพาะด้านรองรับชัดเจน

(3) ต้องใช้บุคลากรมาตรฐานการบริการแบวิชาชีพ  ซึ่งมีลักษณะเป็นพิเศษ

(4) ต้องใช้งบประมาณในการจัดทำบริการสูง

(5) มีระบบบริการและระบบจัดการเฉพาะ

2.ข้อเท็จจริงด้าน ท้องถิ่น

(1) อบต./เทศบาล มีขนาด ศักยภาพ หลากหลาย ไม่เท่ากัน ยังไม่ทราบชัดเจนว่า “ขนาดและศักยภาพ”  ที่เหมาะสมในการ matching ระหว่างท้องถิ่นและ สอ.เป็นอย่างไร

เข้าใจว่า อบต. ขนาดเล็กคงรับการถ่ายโอนเพียงลำพังไม่ได้ ต้องร่วมมือกับท้องถิ่นอื่นๆ

(2) อบจ. ครอบคลุมทั่วทั้งจังหวัด  จึงไม่มีปัญหาเรื่องศักยภาพในการถ่ายโอน  แต่มีข้อจำกัดในด้านหลักการ  คือ ถูกกำหนดให้มีความสำคัญเป็นรองในการรับโอน

(3) ต้องคิดค้น/พัฒนา ขึ้นมารองรับให้ชัดเจน  จึงจะมั่นใจได้

3.รูปแบบการจัดทำบริการด้านสาธรณสุขของท้องถิ่นทำได้หลายรูปแบบ คือ

– ทำเองได้ทั้งหมด

– ร่วมมือกับรัฐ

– จัดทำในรูป สหการ หรือ ร่วมกันระหว่าง อปท. ต่างๆ

– จัดซื้อบริการ

ดังนั้นยุทธศาสตร์การจัดทำบริการของแต่ละท้องถิ่นจึง ไม่จำเป็นต้องเป็นแบบเดียวกัน

4.มีข้อคิดว่า โอนไปแล้วประชาชนต้องได้รับประโยชน์ไม่น้อยกว่าเดิม หากไม่เป็นไปตามหลักการ  โอนกลับได้  จึงจำเป็นต้องมีการติดตามประเมินผลหลังการถ่ายโอนอย่างเข้มแข็งและเล็งผล ระยะยาว  โดยต้องมีการปรับปรุง/พัฒนา อย่างต่อเนื่อง  เป็นระบบ  มิใช่โอนเสร็จแล้วเลิกสนใจ

5.ในแง่โครงสร้างองค์การและการจัดการทั้งระบบ  จะมีการบูรราการระหว่างส่วนกลาง/ภูมิภาค/และท้องถิ่นอย่างชัดเจน  เพื่อให้เกิดความร่วมมือเป็นทีม  โดยรูปแบบที่ชัดเจนนี้จะต้องระบุออกมาอย่างน้อย   3 ระดับ  คือ

– ระดับท้องถิ่น

– ระดับจังหวัด

-ระดับชาติ

ทั้งนี้โดยยึดหลักความร่วมมือ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพและผลประโยชน์ที่ประชาชนพึงได้รับเป็นสำคัญ

6.ส่วนสำคัญที่สุดที่ต้องพัฒนาขึ้นรองรับ คือ ระบบบริการ (SERVICES DELIVERY SYSTEM)   หลังการถ่ายโอนต้องมีความชัดเจน และบูรณาการจากหลายภาคส่วน  โดยเฉพาะอย่างยิ่งระหว่าง สธ.,มท.,ท้องถิ่น,กกถ

7.ระบบหลังการถ่ายโอน  ต้องมีความชัดเจนในเรื่อง  คน  เงิน  วัสดุ/อุปกรณ์  และเทคนิควิชาการ ว่าจะทำอย่างไร

หลักการกระจายอำนาจ

• มุ่งประโยชน์สูงสุดต่อประชาชน โดยมุ่งให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีศักยภาพระยะยาว  ในการตัดสินใจ และดำเนินการแก้ไขปัญหาสุขภาพให้เกิดผลดียิ่งขึ้นเพื่อ ให้เกิดระบบบริการสุขภาพที่เสมอภาคมีประสิทธิภาพและคุณภาพดี
• มุ่งระบบที่ยืดหยุ่นมีพลวัต โดยให้มีความยืดหยุ่นตามศักยภาพ ความเป็นไปได้ในสถานการณ์ที่เปลี่ยน  และ การเรียนรู้จากประสบการณ์ที่เพิ่มขึ้น เพื่อนำไปสู่การกระจายอำนาจอย่างต่อเนื่องและเกิดความยั่งยืนในการพัฒนา สุขภาพ
• มุ่งระบบที่มีส่วนร่วมโดยการสร้างกลไกและกระบวนการที่มีส่วน ร่วมอย่างเข้มแข็ง ทั้งจากส่วนกลาง/ภูมิภาค/และท้องถิ่น โดยตัดสินใจร่วมกันด้วยกระบวนการปรึกษาหารือบนพื้นฐานของความปรารถนาดี  ความรัก ความเมตตา และขันติ หลีกเลี่ยงอัตตา  และความยึดมั่นในความคิดของตนเอง  ทั้งนี้เพื่อให้การถ่ายโอนภารกิจเป็นไปอย่างราบรื่น  และสอดคล้องกับลักษณะเฉพาะทางระบบบริการสุขภาพ

ลักษณะการกระจายอำนาจ

1.องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นผู้ซื้อบริการ เป็นเจ้าของเงิน เป็นผู้ซื้อบริการจากสถานบริการสุขภาพทั้งภาครัฐและเอกชน  ทั้งในและนอกพื้นที่ โดยจะต้องมีการพัฒนาศักยภาพของ อปท. ให้สามารถจัดการด้านการเงินและสามารถดูแลคุณภาพมาตรฐานบริการที่ได้รับเป้นอ ย่างดี

2.องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นดำเนินการร่วมกับส่วนกลาง/ภูมิภาค เช่น ร่วมดำเนินงาน 30 บาทฯ ลงทุนในการดำเนินงานด้านการสร้างเสริมสุขภาพ  หรือร่วมกับสถานีอนามัย/โรงพยาบาลต่างๆ พัฒนาโครงสร้างระบบสุขภาพ

3.องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นดำเนินการเองบางส่วน เช่น รับผิดชอบดำเนินการในด้านการพัฒนาสภาพแวดล้อมและการสร้างเสริมสุขภาพในชุมชน

4.องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นดำเนินการเองทั้งหมด  โดยเป็นเจ้าของสถานบริการสุขภาพและเป็นผู้ดำเนินการด้านสุขภาพทั้งหมด

5.องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นใดจะดำเนินการลักษณะใด ในด้านใด และเมื่อไร  ให้เป็นไปตามหลัก 3 ประการ ดังกล่าว